Loot boxes en de Nederlandse wet: tijdlijn KSA, EA-zaak, Raad van State en status 2026
10-06-2026
Loot boxes vallen in Nederland sinds de uitspraak van de Raad van State op 9 maart 2022 (ECLI:NL:RVS:2022:690) niet onder de Wet op de kansspelen (Wok). De kernreden: FIFA Ultimate Team-packs missen het criterium "inwisselbaarheid van de prijs naar geld" zoals de wet dat eist. De Kansspelautoriteit (KSA) probeerde in 2018-2020 het tegendeel te handhaven met een dwangsom van 10 miljoen euro tegen EA; de Raad van State vernietigde deze in zijn geheel. Dit artikel zet de juridische tijdlijn op een rij, legt het KSA-criterium uit, en beschrijft de status in juni 2026.
Daarmee verviel een dwangsom van 10 miljoen euro die de Kansspelautoriteit in oktober 2020 aan Electronic Arts had opgelegd voor de FIFA Ultimate Team-packs. De uitspraak (ECLI:NL:RVS:2022:690) maakt duidelijk dat het Wok-criterium 'prijs of premie inwisselbaar in geld' niet automatisch geldt voor in-game items, zelfs niet als die in een grijze markt verhandeld worden. Sindsdien is het kader in Nederland verschoven van strafrechtelijke handhaving naar consumentenbescherming via PEGI-labels en parental controls.
📑 Inhoud
- De entiteit Kansspelautoriteit en de Wok
- Tijdlijn: van het eerste onderzoek tot de status in 2026
- Het 2018-onderzoek: methodologie en bevindingen
- Het inwisselbaarheidscriterium uitgelegd
- De Raad van State-uitspraak (ECLI:NL:RVS:2022:690)
- Wat de KSA na maart 2022 doet en niet doet
- Hoe Counter-Strike 2 en CS:GO buiten de uitspraak vallen
- Verschil met België: het Belgische verbod sinds april 2018
- Tweede Kamer-motie 2024 en de toekomstige wetgeving
- PEGI-vereisten en de relatie met het Nederlandse recht
- Praktische gevolgen voor gamers in Nederland in 2026
- Hoe verhouden gacha-games zich tot de Wok?
- Veelgestelde vragen
De entiteit Kansspelautoriteit en de Wok
De Kansspelautoriteit (KSA) is sinds 1 april 2012 de Nederlandse onafhankelijke toezichthouder op kansspelen, op basis van de Wet op de kansspelen (Wok) uit 1964. Bij de KSA berust de bevoegdheid om vergunningen af te geven, sancties op te leggen en kansspelmateriaal te toetsen aan het wettelijk kader. Loot boxes vielen vanaf 2017 in haar onderzoeksprogramma, parallel aan vergelijkbare onderzoeken door de Belgische Kansspelcommissie en de Britse Gambling Commission.
Het juridisch toetsingskader voor de vraag "is dit een kansspel?" staat in artikel 1, eerste lid, onder a van de Wok. Een kansspel onder de Wok vereist vier cumulatieve elementen:
- Kansbepalend element: de uitkomst hangt overwegend van het toeval af, niet van vaardigheid
- Prijs of premie: er is iets te winnen van waarde
- Deelname tegen inleg: de deelnemer geeft geld of geldwaarde af om deel te nemen
- Inwisselbaarheid van de prijs: de gewonnen prijs is inwisselbaar naar geld of geldwaarde
Vooral het vierde criterium is bij loot boxes doorslaggevend gebleken.
Tijdlijn: van het eerste onderzoek tot de status in 2026
Het 2018-onderzoek: methodologie en bevindingen
In het rapport "Onderzoek naar loot boxes" van april 2018 onderzocht de KSA tien populaire titels op de Nederlandse markt: FIFA 18, PUBG, Rocket League, Counter-Strike: Global Offensive, Dota 2, Overwatch, Star Wars Battlefront II, ROCCAT, Pixel Worlds en NBA 2K18.
Vier van de tien titels werden geïdentificeerd als mogelijk in strijd met de Wok. Welke vier de KSA precies bedoelde werd nooit publiek bevestigd, maar uit latere correspondentie blijkt dat de titels waarin items extern verhandelbaar waren (FIFA, CS:GO, Dota 2) de hoogste prioriteit kregen. Het centrale onderscheid lag bij de aanwezigheid van een externe markt waarop de loot box-items geld waard waren.
Het inwisselbaarheidscriterium uitgelegd
Het juridisch knelpunt was steeds: zijn de items uit een loot box "inwisselbaar" in de zin van de Wok?
De KSA hanteerde een ruime interpretatie. Volgens haar volstond het al dat items binnen het spel verhandelbaar waren, of via derde markten (third-party trading platforms) konden worden doorverkocht. Bij FIFA Ultimate Team verkochten spelers waardevolle player cards binnen de FUT Transfer Market voor in-game coins die op zwarte markten extern in euro's geruild werden.
EA bestreed deze interpretatie. Zij stelde dat de FUT Transfer Market geen geld accepteerde, alleen FUT Coins; dat het overdragen van coins naar derden in strijd was met de gebruiksvoorwaarden (Terms of Service); en dat de werkelijke "prijs" in een pack (de player card) niet door EA inwisselbaar werd gemaakt naar geld of geldwaarde.
De rechtbank Den Haag volgde in oktober 2021 de KSA. De Raad van State daarentegen volgde in maart 2022 EA. Zij oordeelde dat het verband tussen het openen van een pack en de "inwisselbaarheid" via derde markten te indirect was om binnen het wettelijk criterium te vallen. De handeling van EA zelf (verkopen van packs) creëerde geen prijs die inwisselbaar was naar geld; pas door handelen van derden ontstond een zwarte markt, en dat handelen kon EA niet worden toegerekend.
De Raad van State-uitspraak (ECLI:NL:RVS:2022:690)
De uitspraak van 9 maart 2022, zaaknummer 202003353/1/A3, is de hoogste juridische uitspraak over loot boxes in Nederland. Kernoverwegingen:
- Voor de toets aan de Wok moet worden gekeken naar de relatie tussen de aanbieder (EA) en de speler, niet naar wat derden buiten het spel doen met items
- De FIFA Ultimate Team-packs leveren spelers items op die binnen het spel waarde hebben in de vorm van speelplezier of competitief voordeel; deze waarde is geen geldwaarde in de zin van de Wok
- Het feit dat een zwarte markt buiten EA om bestaat, kan niet aan EA worden toegerekend om de packs als kansspel te kwalificeren
- Het dwangsombesluit van de KSA wordt in zijn geheel vernietigd
De volledige uitspraak is te lezen via rechtspraak.nl ECLI:NL:RVS:2022:690.
Deze uitspraak vormt sindsdien het richtsnoer voor de KSA en voor uitgevers. Zolang een spel het inwisselbaarheidscriterium niet vervult op de wijze die de Raad van State beschrijft, is een loot box geen kansspel onder de Wok.
Wat de KSA na maart 2022 doet en niet doet
Sinds de uitspraak heeft de KSA geen nieuwe handhavingsbesluiten genomen tegen loot box-uitgevers. Wel:
- publiceerde de KSA een herziene leidraad over kansspelelementen in digitale producten in oktober 2022
- benadrukt zij dat haar bevoegdheden niet veranderen als gevolg van de uitspraak
- monitort zij de markt en kan zij bij nieuwe spellen met andere inwisselbaarheidskenmerken alsnog optreden
- pleit zij in beleidsstukken voor uitbreiding van het wettelijk kader om ook indirect inwisselbare items te kunnen reguleren
Voor de bredere context van wat loot boxes zijn en hoe ze werken verwijzen we naar wat is een loot box.
Hoe Counter-Strike 2 en CS:GO buiten de uitspraak vallen
Een interessant grijs gebied is Counter-Strike 2 (en het voorgaande CS:GO). In tegenstelling tot FIFA Ultimate Team kent CS:GO/CS2 een officiële Steam Community Market waarop skins en kniven onderling tussen spelers verhandelbaar zijn voor Steam Wallet-tegoed. Dit Steam Wallet-tegoed is feitelijk in euro's of dollars uitgegeven; uitbetaling naar bankrekening is via Valve niet mogelijk, maar derde platforms (huidige skin-cashout-sites) maken dit wel mogelijk.
Argumenten over of CS2-cases onder de Wok zouden vallen worden door specialisten verschillend beoordeeld. Solv.nl en ICTRecht-analisten wijzen erop dat de Steam Marketplace dichter bij directe inwisselbaarheid komt dan de FUT Transfer Market, omdat het tegoed in dezelfde valuta-eenheid wordt uitgedrukt waarin spelers oorspronkelijk hebben gestort. Valve heeft in juni 2024 zelf de waarschuwing "trade restrictions" verscherpt waardoor sommige items 7 dagen niet doorverkoopbaar zijn na verkrijging.
De KSA heeft geen formele opvolging op Valve gericht in 2024 of 2025.
Verschil met België: het Belgische verbod sinds april 2018
België koos in april 2018 voor een andere koers. De Belgische Kansspelcommissie classificeerde paid loot boxes in vier onderzochte spellen (Overwatch, FIFA 18, Counter-Strike: Global Offensive, Star Wars Battlefront II) als kansspelen in de zin van de Belgische Kansspelwet. Het gevolg: paid loot boxes mogen in België niet zonder kansspelvergunning worden aangeboden. Aangezien een kansspelvergunning voor een online videogame niet praktisch verkrijgbaar is, hebben uitgevers in feite de mechaniek aangepast of het verkooptraject in België gesloten.
Het verschil tussen Nederland en België ligt in de wettelijke definitie. De Belgische wet hanteert "inzet, kans en prijs" zonder het strenge inwisselbaarheidscriterium dat de Nederlandse Wok kent. Daardoor was de Belgische drempel om iets als kansspel aan te merken lager.
In de praktijk speelt dit zich af bij grensspelers: een Nederlands account in EA FC krijgt FIFA Ultimate Team-packs aangeboden, een Belgisch account niet (Belgische accounts krijgen alternatieve menu's of FUT-modes zonder paid packs).
Tweede Kamer-motie 2024 en de toekomstige wetgeving
Op 8 oktober 2024 nam de Tweede Kamer een motie aan ingediend door D66 en GroenLinks-PvdA over "Verscherpt toezicht op loot boxes en gacha-mechanismen". De motie verzocht de regering om:
- de Wok zodanig aan te passen dat ook indirect inwisselbare items in scope vallen
- minderjarigen wettelijk te beschermen tegen blootstelling aan paid random-mechanieken
- onderzoek te doen naar gacha-mechanieken in mobiele spellen
De minister van Justitie en Veiligheid kwam in februari 2025 met een Kamerbrief waarin een onderzoekstraject werd aangekondigd. Per juni 2026 is er nog geen wetsvoorstel ingediend. De parlementaire behandeling is mede afhankelijk van het Europese DSA-Digital Services Act-traject en de mogelijke EU-brede wetgeving over consumentenbescherming bij in-game aankopen.
PEGI-vereisten en de relatie met het Nederlandse recht
Onafhankelijk van de Wok-toets gelden de PEGI-labelingverplichtingen. Sinds april 2022 is "In-Game Purchases" verplicht voor alle PEGI-titels in de EER; sinds juli 2023 is de "(Includes Random Items)"-subdescriptor verplicht voor titels met betaalde willekeurige items. Een spel kan dus juridisch geen kansspel zijn onder de Wok en tegelijk PEGI's "Includes Random Items"-label dragen. Beide tracks lopen parallel. Voor de volledige PEGI-uitleg zie PEGI-leeftijdsclassificatie uitgelegd.
Praktische gevolgen voor gamers in Nederland in 2026
Wat betekent dit alles voor de speler en de ouder?
- PEGI-labels gebruiken: kijk vóór aanschaf naar het "In-Game Purchases (Includes Random Items)"-label. Dit is een snelle indicator dat het spel paid loot boxes bevat
- Drop rates checken: voor mobiele titels publiceren uitgevers verplicht via Apple's App Store policy 3.1.1 en Google Play's policy de drop rates. Voor consoles en pc-titels is publicatie soms vrijwillig
- Parental controls inschakelen: gebruik de uitgavenlimieten en content-filters per platform. Voor PlayStation via Family Management, Xbox via Microsoft Family Safety, Nintendo Switch via Parental Controls-app
- Budgetkapje via gamecards: koppel geen bankkaart aan een kinderaccount. Gebruik in plaats daarvan een gamecard als uitgavenbegrenzing. Apple-spellen via Apple Gift Card, Android-spellen via Google Play-tegoed
- Aankooppatronen herkennen: FOMO bij seasonal events, sunk cost na enkele unsuccessvolle packs, en chase-the-rare zijn herkenbare valkuilen
Hoe verhouden gacha-games zich tot de Wok?
Gacha-games (Genshin Impact, Honkai: Star Rail, Fate/Grand Order, FIFA Mobile) bevatten loot box-achtige pull-systemen, maar met een belangrijke variant: het pity-systeem. Na een vastgesteld aantal trekkingen zonder hoge rariteit garandeert het spel dat de volgende pull raak is. Genshin Impact garandeert na 90 pulls een 5-ster.
Het pity-systeem wijzigt het kansbepalend element. Een pull is statistisch niet meer onafhankelijk; de hoge rariteit is uiteindelijk zeker. Of dit het kansspel-karakter onder de Wok wegneemt is juridisch nog niet beslist. De Raad van State heeft hier geen uitspraak over gedaan. KSA-leidraden bespreken gacha summier en wijzen op dezelfde inwisselbaarheidsdrempel.
Voor speluitgevers van mobiele titels is dit een veiligere positie dan de westerse loot box-leverancier in een randverhandelbare omgeving (zoals Valve met CS2).
Veelgestelde vragen
Zijn loot boxes verboden in Nederland?
Nee. Sinds de Raad van State-uitspraak van 9 maart 2022 (ECLI:NL:RVS:2022:690) gelden FIFA-achtige loot boxes niet als kansspel onder de Wok. Er bestaat geen verbod.
Mag een speler van 12 in Nederland FIFA Ultimate Team-packs kopen?
Ja, mits de ouder of accounthouder daar toestemming voor geeft via parental controls. PEGI 12-classificatie staat aanschaf toe; PEGI-classificatie is geen verkoopverbod aan minderjarigen op deze leeftijd.
Wat is het verschil tussen het Nederlandse en het Belgische standpunt?
Nederland eist inwisselbaarheid van de prijs naar geld als wettelijk criterium. België hanteert een ruimere definitie waarin "inzet, kans en prijs" volstaat. Daardoor zijn paid loot boxes in België sinds april 2018 verboden zonder kansspelvergunning, terwijl ze in Nederland legaal blijven.
Komt er nog nieuwe wetgeving in Nederland?
De Tweede Kamer heeft in oktober 2024 een motie aangenomen voor verscherping. In februari 2025 startte de minister een onderzoekstraject. Per juni 2026 is er nog geen wetsvoorstel ingediend.
Vallen Counter-Strike 2-cases onder de Wok?
Geen formele uitspraak. De Steam Marketplace maakt items dichter bij directe inwisselbaarheid dan FIFA-packs, maar de KSA heeft geen handhavingsbesluit tegen Valve genomen. De juridische analyse blijft betwistbaar.
Hoe weet ik of een spel paid loot boxes bevat?
Kijk in de winkelpagina of op de verpakking naar het PEGI-label "In-Game Purchases (Includes Random Items)". Sinds juli 2023 is dit label verplicht voor games met betaalde willekeurige items.



